بسته‌بندی مواد غذائی

موادی که معمولاً برای بسته‌بندی مورد استفاده قرار می‌گیرند در کشورهای مختلف یکسان نیستند. علاوه بر این، صنایع با ارائهٔ فن‌آوری‌های جدید مواد تازه‌ای را برای بسته‌بندی مواد غذائی معرفی می‌کنند.

نان و شیرینی‌ها

این گروه‌ شامل نان، انواع کیک، بیسکویت و شیرینی است. مشکل اصلی نگهداری نان، بیات شده آن است. اما بسته‌بندی تا حدودی می‌توان از این پدیده جلوگیری کند. بیات شدن نان به سرعت اتفاق می‌افتد. در جریان بیات شدن نان، نشاستهٔ هیدراته (آبدار) به شکل بلور درمی‌آید، به‌طوری که دانه‌های متورم نشاسته به بلورهائی با تردی کمتر تبدیل می‌شوند. داشتن چربی پائین و کم بودن زمان نگهداری این محصولات از اکسیداسیون غیرضروری آنها جلوگیری می‌کند. در واقع نان اغلب بدون بسته‌بندی فروخته می‌شود. برای حمل دستی نان اغلب استفاده از کاغذ یا ورقه‌ٔ نازک کفایت می‌کند. اگرچه کیسه‌های پلی‌اتیلن به‌طور خاص برای قطعات نان استفاده می‌شوند و بدین ترتیب رطوبت نان حفظ شده و می‌تواند داخل فریزر نگهداری شود. انواع شیرینی و کیک دارای چربی و شکر خیلی بیشتری نسبت به نان‌های معمولی هستند که این مواد بیات شدن را به تأخیر می‌اندازند و باعث کاهش فساد میکروبی آنها می‌شوند. کیک‌ها اغلب در جعبه‌های مقوائی یا کارتن‌های محکم مجهز به پنجره‌های سلوفان شفاف بسته‌بندی می‌شوند. انواع بیسکویت و ویفرها به‌علت پائین بودن درصد رطوبت، مدت زمان بیشتری قابل نگهداری هستند. لفاف بسته‌بندی باید کاملاً از نفوذ رطوبت به محصول جلوگیری کند تا به شکنندگی و بافت آنها صدمه‌ای وارد نشود. در صورت افزایش میزان چربی این محصولات، از قابلیت نگهداری آنها کاسته می‌شود ولی لفاف باید از نفوذ چربی محصول به خارج کاملاً جلوگیری کند. چربی که در این فرآورده‌ها استفاده می‌شود به‌صورت هیدروژنه است و به کمک آنتی‌آکسیدان‌ در مقابل اکسیداسیون حفاظت می‌شود. در اینگونه موارد اغلب از سلوفان و پلی‌پروپیلن استفاده می‌شود.

غلات

ورقه‌های نازک و خشکی که از خمیر غلات ساخته می‌شوند باید حالت شکنندگی خود را حفظ کنند. اگر بسته‌بندی آنها باز نشود مدت زیادی قابل نگهداری هستند. مسئلهٔ مهم در نگهداری این محصولات جلوگیری از جذب رطوبت، کاهش شکنندگی و سفت شدن بافت آنها است. البته این فرآیندها قبل برگشت هستند. آنها در کاغذهای موبی بسته‌بندی شده و سپس برای حفاظت در مقابل ضربات مکانیکی ناشی از حمل‌ونقل در داخل کارتن‌های مقوائی قرار داده می‌شوند. برخی از فرآورده‌های غلات در حد مصرف انفرادی در کاغذهای پوشیده از پلی‌اتیلن بسته‌بندی می‌شوند. لایهٔ پلی‌اتیلن هم از نفوذ رطوبت جلوگیری می‌کند و هم در فرآیند بسته‌بندی، به کمک حرارت دوخته می‌شود. در شرایطی که حفاظت از اکسیداسیون سطحی محصول موردنظر است از مواد آنتی‌اکسیدان اغلب BHA و BHT استفاده می‌شود. غلاتی که به‌صورت داغ مصرف می‌شوند، برای کاهش زمان پخت آنها در منزل به کمک پخت مقدماتی یا استفاده از آنزیم فرآیند می‌شوند. برخی اوقات بخش چربی دانه‌های غلات حذف می‌شود، بنابراین خطر اکسیداسیون چربی به حداقل می‌رسد. چون محصول نهائی خشک می‌شود بنابراین از نظر فساد میکروبی تقریباً در امان است. اگر مواد قندی به این فرآورده‌ها اضافه شود یا خود آنها شیرین باشند، باید در برابر جذب رطوبت محافظت شوند تا از چسبناک شدن آنها جلوگیری شود. اگرچه احتیاجات بسته‌بندی این محصولات کمتر از سایر فرآورده‌هاست ولی بسته‌بندی ناقص غلات باعث ضایع شدن آنها از طریق حملهٔ حشرات می‌شود.

شیرینی و شکلات

شکلات حاوی چربی بالائی است و باید در مقابل نفوذ چربی از مادهٔ بسته‌بندی حفاظت شود. شکلات در ورقه‌های نازک آلومینیومی یا شیشه‌ای پیچیده می‌شود. قوطی‌های شکلات دارای درپوش شیشه‌ای یا PVC هستند و برای حفاظت از گرد و خاک آنها را در لایهٔ نازک شفاف، از جنس سلوفان یا پلی‌پروپیلن قرار می‌دهند. این جعبه‌ها ممکن است قبل از فروش به مدت چندین ماه نگهداری شوند. تغییرات درجهٔ حرارت در دورهٔ نگهداری یا از دست دادن رطوبت زیاد، باعث بروز لکه‌های چربی در سطح محصول می‌شود. در هر صورت مواد بسته‌بندی غیرشفاف نسبت به شفاف ارجحیت دارند چرا که نفوذ چربی از بسته‌بندی غیرشفاف نسبت به شفاف ارجحیت دارند چرا که نفوذ چربی از بسته‌بندی غیرشفاف در دید مصرف‌کننده پنهان می‌ماند. شیرینی‌ها و ژله‌ها در کیسه‌های پلاستیکی با لوله‌هائی از جنس کارتن و ورقه‌های دولایهٔ آلومینیوم کاغذ پیچیده می‌شوند. برخی از انواع شیرینی‌ها به‌صورت انفرادی در سلوفان، پلی‌پروپیلن یا کاغذهای مومی بسته‌بندی می‌شوند. از کاهش آب در محصولات باید جلوگیری شود چرا که از دست دادن رطوبت در آنها باعث بلوره شدن قند و سفت شدن بافت آنها می‌شود.

قهوه

انواع قهوه‌هائی که در حال حاضر در بازار وجود دارند عبارت است از قهوه‌ٔ بو داده، پودر قهوه برای دم کردن و همچنین قهوه‌ٔ اسپری یا خشک شده در انجماد که بلافاصله قابل مصرف هستند. قهوه به‌خاطر طعم مخصوصش مصرف می‌شود که در جریان بو دادن آن به‌وجود می‌آید. قهوه در قوطی‌هائی که در آن محکم بسته می‌شود ریخته شده و برای حذف اکسیژن در شرایط خلاء بسته‌بندی می‌شود. موقعی که در قوطی باز شود، عطر قهوه از دست می‌رود و روغن آن در جریان هوا اکسیده می‌شود. قوطی‌های فلزی حاوی قهوه مجهز به درپوش‌های پلی‌اتیلنی هستند. قهوهٔ فوری و عصارهٔ آب داغ و قهوه است که توسط اسپری یا غلطک خشک شده و در بطری‌های شیشه‌ای با درپوش کاغذ مومی بسته‌بندی می‌شود. قهوه‌ٔ خشک رطوبت‌گیر است ولی نسبت به دانهٔ قهوه کمتر در معرض اکسیداسیون قرار می‌گیرد، چون چربی آن در انجماد خشک شده‌اند دارای خاصیت رطوبت‌گیری بیشتر و حاوی مواد فرار بیشتری هستند و چون در معرض فرآیند استخراج به کمک آب داغ قرار نگرفته‌اند. برخی از انواع قهوه در کیسه‌های پلی‌استر ـ آلومینیوم ـ پلی‌اتیلن بسته‌بندی می‌شوند.